Европската комисија денес го објави својот најнов, седми по ред Извештај за владеење на правото, за земјите членки на ЕУ, како и третиот извештај за земјите-кандидатки, меѓу кои и Северна Македонија.
Како клучна превентивна алатка, овој извештај ни дава детален увид во тоа каде се движи Европа кога станува збор за правдата, борбата против корупцијата, слободата на медиумите и институционалните спреги и кочници.
Од 2022 година извештајот содржи конкретни препораки за земјите-членки на ЕУ, од 2024 година во него се вклучени и четири земјите кандидатки, а од 2025 година е додадена и засилена димензија за влијанието врз единствениот пазар.
Оваа година, траекторијата на реформите на ниво на ЕУ е генерално позитивна, но реалноста на терен е прилично нееднаква и значително варира од една до друга земја-членка.
Иако извештајот успешно ги детектира проблемите, стапката на реализација и постапување по препораките од претходните години е на најниско ниво досега.
Што нотира Извештајот за Северна Македонија?
Извештајот за нашата земја бележи одредени позитивни законодавни чекори, но и сериозни критики и предизвици во праксата во четирите столба:
Правосуден систем: Забележана е сериозна загриженост поради политичко мешање и притисоци кои ја нарушуваат независноста на судството. Системот страда од недоволен буџет и алармантен недостиг на кадар (нема нови кандидати за судии и обвинители). Иако се донесени нови закони (како новиот Закон за Судски совет), тие бараат дополнителни ревизии.
Борба против корупција: Имплементацијата на антикорупциската стратегија останува ниска. Иако се донесени нови измени на Кривичниот законик како привремено решение, со цел да се ублажат негативните последици од измените од 2023 година, тие и натаму се оценуваат како недоволни и содржат значајни недостатоци во однос на законската рамка пред 2023 година. Бавните судски постапки, ограничените ресурси и ретките конечни пресуди и понатаму претставуваат главни пречки во борбата со високата корупција.
Слобода на медиумите: Работните услови на новинарите не се подобрени, а тие и понатаму се соочуваат со притисоци од политички актери, зголемено онлајн насилство и SLAPP тужби (стратешки тужби за заплашување). Финансиската независност на медиумскиот регулатор и МРТВ сè уште не е целосно обезбедена, а предизвици остануваат и во однос на транспарентноста на сопственоста на дигиталните медиуми.
Институционална независност: Постои загриженост околу тоа дали именувањата во независните институции навистина се базираат на заслуги. Институциите како Народниот правобранител и Комисијата за спречување и заштита од дискриминација и понатаму се соочуваат со недостаток на финансии и човечки ресурси.
Извештајот останува моќен инструмент за дијагностика, но вистинскиот предизвик останува на националните власти – да покажат политичка волја и да ги спроведат препораките на дело, наместо тие да останат само на хартија.
