{"id":32314,"date":"2025-10-31T14:51:30","date_gmt":"2025-10-31T13:51:30","guid":{"rendered":"https:\/\/epi.org.mk\/post\/32314"},"modified":"2025-10-31T14:51:30","modified_gmt":"2025-10-31T13:51:30","slug":"dhuna-me-baze-gjinore-ndaj-grave-permes-prizmit-te-rekomandimeve-per-vendin-tone-nga-raundi-i-katert-i-rishikimit-periodik-universal-te-keshillit-te-kombeve-te-bashkuara-per-te-drejtat-e-njeriut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/epi.org.mk\/sq\/post\/32314?lang=sq","title":{"rendered":"Dhuna me baz\u00eb gjinore ndaj grave p\u00ebrmes prizmit t\u00eb rekomandimeve p\u00ebr vendin ton\u00eb nga raundi i kat\u00ebrt i rishikimit periodik universal t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut"},"content":{"rendered":"

Autor\u0435: Iva Conevska Vangellova, gjyqtare n\u00eb Gjykat\u00ebn Themelore Gjevgjeli<\/span><\/p>\n

\u00a0Hyrje\u00a0<\/span><\/h1>\n

Rishikimi Periodik Universal (RPU)<\/span><\/a> \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces brenda K\u00ebshillit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut ku t\u00eb 193 Shtetet An\u00ebtare t\u00eb OKB-s\u00eb rishikohen \u00e7do kat\u00ebr deri n\u00eb pes\u00eb vjet p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar detyrimet dhe angazhimet e tyre p\u00ebr t\u00eb drejtat e njeriut. Nj\u00eb pjes\u00eb e rekomandimeve tematike nga rishikimi periodik universal i raundit t\u00eb kat\u00ebrt \u2013 46 p\u00ebr vendin ton\u00eb, i referohen pik\u00ebrisht adresimit t\u00eb problemit t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore.\u00a0<\/span><\/p>\n

P\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb rekomandime specifike, dhe p\u00ebr t\u00eb zbatuar rekomandimet tematike t\u00eb rishikimit periodik universal t\u00eb ciklit t\u00eb kat\u00ebrt \u2013 seanca 46 p\u00ebr vendin ton\u00eb n\u00eb lidhje me dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore, p\u00ebrfshir\u00eb dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore ndaj grave, ky blog ofron nj\u00eb p\u00ebrkufizim se \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb dhuna me baz\u00eb gjinore ndaj grave, jepet nj\u00eb p\u00ebrmbledhje e shkurt\u00ebr e korniz\u00ebs ligjore dhe zbatimit n\u00eb praktik\u00eb, n\u00eb fund, nj\u00eb p\u00ebrmbledhje e hapave t\u00eb ardhsh\u00ebm q\u00eb vendi yn\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebr t\u00eb zbatuar rekomandimet.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Dhuna me baz\u00eb gjinore ndaj grave, dhuna ndaj grave dhe dhuna n\u00eb familje<\/span><\/h1>\n

Dhuna me baz\u00eb gjinore ndaj grave<\/span><\/a> \u00ebsht\u00eb dhun\u00eb e drejtuar ndaj grave pik\u00ebrisht p\u00ebr shkak t\u00eb feminitetit t\u00eb tyre dhe \u00ebsht\u00eb rezultat i <\/span>marr\u00ebdh\u00ebnieve shoq\u00ebrore t\u00eb pabarabarta<\/span><\/a> t\u00eb pushtetit midis burrave dhe grave. Kjo <\/span>p\u00ebrfshin<\/span><\/a> dhun\u00ebn fizike, seksuale, psikologjike dhe ekonomike, duke p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimet dhe kufizimet e liris\u00eb, si n\u00eb jet\u00ebn publike ashtu edhe n\u00eb at\u00eb private.<\/span><\/p>\n

Dhuna n\u00eb familje<\/span><\/a> p\u00ebrfshin t\u00eb gjitha format e dhun\u00ebs fizike, seksuale, psikologjike ose ekonomike brenda familjes ose marr\u00ebdh\u00ebnies s\u00eb partneritetit. Ligji i ri <\/span>p\u00ebr parandalimin dhe mbrojtjen nga dhuna ndaj grave dhe dhuna n\u00eb familje<\/span><\/a> i vitit 2021 zgjeron p\u00ebrkufizimin, duke mbuluar t\u00eb dy format e dhun\u00ebs.<\/span><\/p>\n

Statistikat<\/span><\/a> tregojn\u00eb se burrat jan\u00eb kryesisht autor\u00eb t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje \u2013 91% t\u00eb krimeve dhe 84% t\u00eb veprave penale. Viktimat m\u00eb t\u00eb zakonshme jan\u00eb grat\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht bashk\u00ebshortet. Sipas numrit t\u00eb veprave penale t\u00eb regjistruara n\u00eb lidhje me dhun\u00ebn n\u00eb familje, vepra penale m\u00eb e zakonshme \u00ebsht\u00eb sulmi fizik, e ndjekur nga ngacmimi i tjetrit brenda nj\u00eb apartamenti. N\u00eb vitin 2022, numri i ankesave, kryesisht p\u00ebr abuzim psikologjik, u rrit ndjesh\u00ebm, ku p\u00ebrs\u00ebri shumica e autor\u00ebve ishin burra, dhe shumica e viktimave ishin gra.<\/span><\/p>\n

Kuadri ligjor dhe dokumentet strategjike<\/span><\/h1>\n

P\u00ebrpjekjet fillestare p\u00ebr t\u00eb adresuar dhun\u00ebn n\u00eb familje n\u00eb vend filluan n\u00eb vitin 2004, kur dhuna n\u00eb familje u p\u00ebrcaktua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Kodin Penal\u00a0 dhe u krijua nj\u00eb sistem i mbrojtjes penale ligjore. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, s\u00eb pari u krijua nj\u00eb sistem i mbrojtjes s\u00eb ligjit civil duke ndryshuar dispozitat e <\/span>Ligjit t\u00eb Familjes<\/span><\/a>. N\u00eb vitin 2014, u miratua Ligji i ve\u00e7ant\u00eb <\/span>p\u00ebr parandalimin, preventimin dhe mbrojtjen nga dhuna n\u00eb familje<\/span><\/a>, i cili rregulloi kompetencat e institucioneve dhe masat mbrojt\u00ebse t\u00eb viktimave.\u00a0<\/span><\/p>\n

Pas ratifikimit t\u00eb Konvent\u00ebs s\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs p\u00ebr parandalimin dhe luftimin e dhun\u00ebs ndaj grave dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje <\/span>(Konventa e Stambollit<\/span><\/a>) n\u00eb 2017 , shteti u angazhua n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse kund\u00ebr dhun\u00ebs ndaj grave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, <\/span>Plani i Veprimit p\u00ebr Zbatimin e Konvent\u00ebs p\u00ebr Parandalimin dhe Luftimin e Dhun\u00ebs ndaj Grave dhe Dhun\u00ebs n\u00eb Familje t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Maqedonis\u00eb 2018-2023<\/span><\/a> u p\u00ebrgatit me tre objektiva: harmonizimi i korniz\u00ebs ligjore me dispozitat e Konvent\u00ebs, krijimi i sh\u00ebrbimeve p\u00ebr mbrojtjen e viktimave t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore dhe viktimave t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje dhe zbatimi i aktiviteteve parandaluese. N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, plani i veprimit parashikonte nj\u00eb s\u00ebr\u00eb ndryshimesh ligjore ose miratimin e ligjeve t\u00eb reja.<\/span><\/p>\n

N\u00eb vitin 2021, u miratua nj\u00eb Ligj i ri <\/span>p\u00ebr Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna n\u00eb Familje<\/span><\/a>, duke p\u00ebrcaktuar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore ndaj grave, p\u00ebrfshir\u00eb vajzat n\u00ebn mosh\u00ebn 18 vje\u00e7, dhe u tejkalua qasja e shtetit p\u00ebr t\u00eb trajtuar dhun\u00ebn n\u00eb familje si nj\u00eb problem neutral gjinor. Ligji mbulon format e reja t\u00eb dhun\u00ebs (p\u00ebrndjekja, gjymtimi gjenital, ngacmimi seksual n\u00eb internet), p\u00ebrfshin grupet e cenueshme (grat\u00eb rome, personat LGBTI, grat\u00eb q\u00eb p\u00ebrdorin drog\u00eb, grat\u00eb shtatz\u00ebna), rregullon trajtimin e institucioneve me kujdesin e duhur, parashikon koordinimin e institucioneve, mbledhjen e t\u00eb dh\u00ebnave dhe riintegrimin e viktimave.\u00a0 Me k\u00ebt\u00eb ligj, viktima ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb ngrej\u00eb padi n\u00eb nj\u00eb gjykat\u00eb civile p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb p\u00ebr mosveprim ose munges\u00eb t\u00eb kujdesit t\u00eb duhur ndaj institucioneve dhe personave t\u00eb autorizuar q\u00eb veprojn\u00eb n\u00eb em\u00ebr t\u00eb shtetit. Viktima p\u00ebrjashtohet nga pagesa e t\u00eb gjitha kostove procedurale t\u00eb kompensimit deri n\u00eb p\u00ebrfundimin e mbledhjes s\u00eb pasuris\u00eb dhe zbatimin e k\u00ebrkes\u00ebs ligjore, n\u00eb p\u00ebrputhje me ligjin. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, parashikohet q\u00eb viktima q\u00eb nuk mund t\u00eb mbledh\u00eb nga dhunuesi k\u00ebrkes\u00ebn e tij pron\u00ebsore dhe ligjore t\u00eb dh\u00ebn\u00eb me vendim gjyq\u00ebsor t\u00eb form\u00ebs s\u00eb prer\u00eb, do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb pages\u00eb nga nj\u00eb fond shtet\u00ebror.<\/span><\/p>\n

N\u00eb shkurt 2023, <\/span>u miratuan ndryshime n\u00eb Kodin Penal<\/span><\/a>, t\u00eb cilat p\u00ebrcaktuan dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, termin viktim\u00eb e dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore, u prezantua nj\u00eb p\u00ebrkufizim i ri i dhun\u00ebs n\u00eb familje, u prezantuan krime t\u00eb reja (gjymtimi i organeve gjenitale fem\u00ebrore, ndjekja, ngacmimi seksual), nd\u00ebr format kualifikuese t\u00eb kriminel\u00ebve q\u00eb sanksionojn\u00eb dhun\u00ebn n\u00eb familje, p\u00ebrve\u00e7 d\u00ebnimit p\u00ebr dhun\u00ebn n\u00eb familje, u plot\u00ebsua duke sanksionuar format themelore t\u00eb akteve dhe gjat\u00eb kryerjes s\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore, u sanksionua vrasja n\u00eb \u00e7ast e kryer gjat\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore ndaj grave nga personi i vrar\u00eb. Megjithat\u00eb, <\/span>GREVIO <\/span><\/a>\u00a0v\u00ebren se dhuna psikologjike <\/span>nuk kriminalizohet si nj\u00eb krim i ve\u00e7ant\u00eb, megjith\u00ebse ekzistojn\u00eb disa dispozita t\u00eb Kodit Penal q\u00eb mund t\u00eb mbulojn\u00eb aspekte t\u00eb caktuara t\u00eb k\u00ebsaj forme dhune.<\/span><\/p>\n

P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, me kriminalizimin e pamjaftuesh\u00ebm t\u00eb dhun\u00ebs psikologjike dhe faktin q\u00eb ndjekja penale p\u00ebr vepr\u00ebn penale t\u00eb d\u00ebmtimit trupor t\u00eb kryer gjat\u00eb kryerjes s\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore, dhun\u00ebs ndaj grave dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje ende kryhet me sugjerimin e viktim\u00ebs, efektiviteti i mbrojtjes s\u00eb viktimave d\u00ebmtohet dhe ndjekja objektive e autor\u00ebve t\u00eb krimeve p\u00ebr shkak t\u00eb ndikimit dhe presionit ndaj viktimave zvog\u00eblohet.\u00a0<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

N\u00eb vitin 2022, u miratua <\/span>Ligji p\u00ebr kompensimin n\u00eb para t\u00eb viktimave t\u00eb krimeve t\u00eb dhunshme<\/span><\/a>, i cili zbatohet nga 25.05.2023, dhe Komisioni p\u00ebr kompensimin n\u00eb para t\u00eb viktimave t\u00eb krimit t\u00eb dhunsh\u00ebm u krijua\u00a0 m\u00eb 13.02.2024. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ndihma juridike falas p\u00ebr viktimat vazhdon t\u00eb ofroj\u00eb vet\u00ebm mbrojtje primare, jo sekondare, dhe as nuk jan\u00eb miratuar ndryshimet e shpallura n\u00eb nenin 53 t\u00eb Ligjit p\u00ebr Procedur\u00ebn Penale, i cili do t\u00eb zgjeroj\u00eb mund\u00ebsin\u00eb ligjore t\u00eb kompensimit t\u00eb t\u00eb gjitha viktimave t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore nga fondi shtet\u00ebror, pavar\u00ebsisht nga masa e d\u00ebnimit t\u00eb parashikuar p\u00ebr krimin.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Nj\u00eb nga rekomandimet tematike t\u00eb <\/span>Rishikimi Periodik Universal<\/span><\/a> i ciklit t\u00eb kat\u00ebrt \u2013 sesioni 46 p\u00ebr vendin ton\u00eb n\u00eb lidhje me dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore duke p\u00ebrfshir\u00eb dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore ndaj grave, \u00ebsht\u00eb finalizimi dhe miratimi i ligjit p\u00ebr barazin\u00eb gjinore dhe ngritjen e kapaciteteve t\u00eb institucioneve shtet\u00ebrore p\u00ebr t’iu p\u00ebrgjigjur dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore. Megjith\u00ebse projektligji p\u00ebr Barazin\u00eb Gjinore ishte <\/span>i botuar n\u00eb ENER<\/span><\/a> n\u00eb vitin 2022, ky ligj ende nuk \u00ebsht\u00eb miratuar. As nuk jan\u00eb miratuar ndryshime n\u00eb Ligjin p\u00ebr Mbrojtjen Sociale, i cili do t\u00eb harmonizohet me dispozitat e Ligjit p\u00ebr Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhun\u00ebs n\u00eb Familje t\u00eb vitit 2021.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00cbsht\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb shteti t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb t\u00eb rasteve t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore ndaj grave, prandaj nevojiten <\/span>amendamente <\/span>dhe<\/span> plot\u00ebsim i Rregullave t\u00eb Gjykat\u00ebs<\/span><\/a> n\u00eb p\u00ebrputhje me t\u00eb cilat do t\u00eb p\u00ebrfshihen kategori t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr regjistrimin e rasteve t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje dhe dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore n\u00eb procedurat civile dhe penale.\u00a0<\/span><\/p>\n

Aplikimi n\u00eb praktik\u00eb\u00a0<\/span><\/h1>\n

Auditimi i Zyr\u00ebs Shtet\u00ebrore t\u00eb Auditimit (21 gusht 2025)<\/span><\/a> konstatoi se institucionet nuk ofrojn\u00eb mb\u00ebshtetje, mbrojtje dhe riintegrim adekuat dhe efektiv t\u00eb viktimave t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore dhe dhun\u00ebs n\u00eb familje. Nga 52 aktivitetet e <\/span>\u00a0Planit t\u00eb Veprimit p\u00ebr Zbatimin e Konvent\u00ebs p\u00ebr Parandalimin dhe Luftimin e Dhun\u00ebs ndaj Grave dhe Dhun\u00ebs n\u00eb Familje p\u00ebr periudh\u00ebn (2018\u20132023),<\/span><\/a> zbatohen plot\u00ebsisht 22, pjes\u00ebrisht 10, dhe 20 aspak. Pas vitit 2023, nuk \u00ebsht\u00eb miratuar asnj\u00eb Strategji e re Komb\u00ebtare p\u00ebr Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna, <\/span>nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgatitur asnj\u00eb Plan i ri Veprimi p\u00ebr Zbatimin e Konvent\u00ebs s\u00eb Stambollit, <\/span>as nuk jan\u00eb miratuar t\u00eb gjitha aktet n\u00ebnligjore t\u00eb nevojshme t\u00eb parashikuara nga Ligji p\u00ebr Parandalimin dhe Mbrojtjen nga Dhuna ndaj Grave dhe Dhuna n\u00eb Familje. <\/span>Programi i riintegrimit<\/span><\/a> \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrgjithsh\u00ebm dhe pa tregues t\u00eb qart\u00eb, nd\u00ebrsa Qendrave p\u00ebr Pun\u00eb Sociale u mungon stafi, analiza funksionale dhe procedurat e standardizuara. Strehimoret dhe qendrat e k\u00ebshillimit jan\u00eb t\u00eb pamjaftueshme dhe t\u00eb shp\u00ebrndara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pabarabart\u00eb, dhe disa nga ato ekzistuese nuk plot\u00ebsojn\u00eb standardet e Konvent\u00ebs s\u00eb Stambollit.<\/span><\/p>\n

Sipas p\u00ebrllogaritjeve, n\u00eb strehimore nevojiten 184 shtret\u00ebr dhe ofrohen vet\u00ebm 67 (37%). Nevojiten gjithashtu 19 qendra k\u00ebshillimi, nd\u00ebrkaq q\u00eb jan\u00eb krijuar 11 (59%). N\u00eb disa rajone, nuk ka fare strehimore ose ambiente k\u00ebshillimi. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, nuk ka sistem t\u00eb licencimit t\u00eb rregullt p\u00ebr sh\u00ebrbimet e specializuara dhe linjat SOS.<\/span><\/p>\n

T\u00eb dh\u00ebnat nga Ministria e Brendshme<\/span><\/a> tregojn\u00eb se n\u00eb gjysm\u00ebn e par\u00eb t\u00eb vitit 2024 jan\u00eb raportuar 528 akte t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje dhe me baz\u00eb gjinore, nga t\u00eb cilat 84% ishin gra. M\u00eb t\u00eb zakonshmet jan\u00eb l\u00ebndimet trupore dhe rrezikimi i siguris\u00eb, nd\u00ebrkaq jan\u00eb regjistruar edhe raste t\u00eb l\u00ebndimeve t\u00eb r\u00ebnda, vrasjeve dhe tentim-vrasjeve. Prokurorit\u00eb publike n\u00eb vitin 2024 mor\u00ebn 323 kall\u00ebzime, kryesisht direkt nga viktimat. Nj\u00eb num\u00ebr i vog\u00ebl viktimash b\u00ebn\u00eb deklarata para <\/span>prokuroris\u00eb<\/span><\/a>, nj\u00eb num\u00ebr edhe m\u00eb i vog\u00ebl me avokat, megjith\u00ebse ligj\u00ebrisht ekziston nj\u00eb e drejt\u00eb e kufizuar p\u00ebr ndihm\u00eb juridike falas. P\u00ebrgjigjet nga gjykatat tregojn\u00eb se nuk ka pasur procedura p\u00ebr dhun\u00eb me baz\u00eb gjinore ndaj grave jasht\u00eb kontekstit t\u00eb dhun\u00ebs n\u00eb familje.<\/span><\/p>\n

Hapat e ardhsh\u00ebm t\u00eb par\u00eb n\u00eb drit\u00ebn e zbatimit t\u00eb rekomandimeve tematike nga rishikimi periodik universal i raundit t\u00eb kat\u00ebrt \u2013 seanca 46 p\u00ebr vendin ton\u00eb<\/span><\/h1>\n

Trajtimi i problemit t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore ndaj grave \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces afatgjat\u00eb, me angazhimin e t\u00eb gjith\u00eb aktor\u00ebve kryesor\u00eb n\u00eb shoq\u00ebri. P\u00ebr t\u00eb adresuar rekomandimet tematike t\u00eb rishikimit periodik universal t\u00eb ciklit t\u00eb kat\u00ebrt \u2013 seanca 46 p\u00ebr vendin ton\u00eb n\u00eb lidhje me dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore, p\u00ebrfshir\u00eb dhun\u00ebn me baz\u00eb gjinore ndaj grave, nevojitet planifikimi strategjik, ndryshimi i kuadrit ligjor, zbatimi i duhur i ligjeve dhe sigurimi i burimeve financiare, si dhe trajnimi i vazhduesh\u00ebm p\u00ebr profesionist\u00ebt q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb rastet e dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore.\u00a0<\/span><\/p>\n

Nga pik\u00ebpamja e planifikimit strategjik dhe p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb rregullimit ligjor, nevojitet:\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n